طبق تحقیقات دندانپزشکی و به گفته همهی دندانپزشکان عمومی تا متخصص، نخ دندان یکی از مؤثرترین ابزارها در حفظ بهداشت دهان و دندان است. برخلاف تصور بسیاری، مسواک بهتنهایی نمیتواند تمام سطوح دندانها بهویژه فضای بین آنها را تمیز کند. نخ دندان با پاکسازی نقاطی که مسواک به آنها نمیرسد، مانع تجمع پلاک، باقیمانده غذا و در نتیجه پوسیدگی دندانها و التهاب لثه میشود.
با این حال، اشتباهات رایج در استفاده از نخ دندان ممکن است نهتنها مانع اثربخشی آن شود، بلکه حتی به لثهها و مینای دندان آسیب بزند. در این مقاله، به ۷ اشتباه متداول که بسیاری از افراد مرتکب میشوند پرداختهایم و برای هر مورد، راهکار اصلاحی پیشنهاد دادهایم.
نکات و اشتباهات رایج در استفاده از نخ دندان که سلامت دهان را تهدید میکند
همانطور که معتقدات نادرست میتوانند در بسیاری موارد سلامت فرد را تحت تأثیر قرار دهند، در حوزه مراقبت از دهان و دندان نیز باورهای اشتباهات رایج در استفاده از نخ دندان بسیار است که ممکن است به سلامت دهان و دندان آسیب برساند. یکی از این باورهای نادرست، این است که فقط باید وقتی دندانهای غذاگیر میشود از نخ دندان استفاده کرد، در حالی که توصیه میشود حداقل یک بار در روز، ترجیحاً شبها، این کار انجام شود تا پلاک و باقیماندههای غذا از بین برود.
باور دیگر، این است که نخ دندان تنها برای افراد با دندانی سالم است و افراد با مشکل لثه نیازی به آن ندارند؛ در حالی که نخ دندان برای همه، حتی کسانی که لثههای حساس دارند، حیاتی است و به جلوگیری از بیماریهای لثه کمک میکند. همچنین، برخی فکر میکنند استفاده از نخ دندان موجب خونریزی لثه میشود و این نشاندهنده مشکل است، در حالی که در واقع، خونریزی طبیعی است و معمولاً در آغاز شروع، با تمرین و رعایت صحیح تکنیک، کاهش مییابد.
باور نادرستی دیگر این است که نخ دندان جایگزین مسواک زدن است، در حالی که این دو روش باید همراه هم استفاده شوند، چون هر کدام نقش متفاوت و مکمل دارند. در نهایت، تصور اشتباه دیگر این است که نخ دندان باید سریع و بدون دقت کشیده شود، در حالی که این کار باید آرام و با تکنیک صحیح انجام شود تا از آسیب به لثهها و دندانها جلوگیری گردد. آگاهیرسانی درباره این باورهای نادرست و آموزش روشهای صحیح میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت دهان و دندان ایفا کند.
۱. استفاده نکردن روزانه از نخ دندان؛ به تعویق انداختن یک عادت ضروری
بسیاری از افراد تصور میکنند که استفاده از نخ دندان چند بار در هفته یا هنگام احساس گیر کردن غذا کافی است. این در حالی است که پلاکهای بیندندانی میتوانند تنها در ۲۴ تا ۳۶ ساعت سخت شده و به تارتار تبدیل شوند؛ مادهای که تنها توسط دندانپزشک قابل برداشت است.
راهکار:
استفاده از نخ دندان باید حداقل یکبار در روز، ترجیحاً شب قبل از خواب انجام شود. این کار نهتنها به سلامت دندانها کمک میکند، بلکه باعث کاهش بوی بد دهان و التهاب لثه میشود.
۲. فشار دادن بیش از حد نخ دندان و آسیب رساندن به لثه ها
یکی از اشتباهات رایج در استفاده از نخ دندان با فشار زیاد به فضای بین دندانهاست. این کار ممکن است باعث بریدگی لثه، خونریزی، و در درازمدت، تحلیل لثه شود.
راهکار:
نخ دندان را با حرکت ملایم و کنترلشده به شکل C در اطراف دندان هدایت کنید و بهآرامی به سمت خط لثه حرکت دهید. به جای فشار عمودی، از حرکت رفت و برگشتی آرام استفاده کنید این مورد را رعایت کنید تا از مراجعه متخصص جراحی لثه پیشگیری کنید.
۳. استفاده از یک تکه نخ برای کل دهان؛ انتقال باکتری از یک بخش به بخش دیگر
بعضی افراد از یک قسمت نخ دندان برای تمیز کردن کل دهان استفاده میکنند. این کار باعث انتقال باکتریها، پلاکها و مواد غذایی از یک ناحیه به ناحیه دیگر میشود که اثر نخ کشیدن را کاهش میدهد.
راهکار:
در هر فاصله دو دندان، از قسمت تازهای از نخ استفاده کنید. معمولاً برای تمیز کردن کل دهان به حدود ۴۰ تا ۵۰ سانتیمتر نخ نیاز است تا بتوانید پس از هر دندان، قسمتی تمیز را به کار ببرید.
۴. نخ کشیدن تنها بین دندان های جلو و بیتوجهی به دندان های عقب
تمیز کردن فقط دندانهای جلویی به این دلیل که دسترسی به دندانهای عقبی سختتر است، از دیگر اشتباهات رایج در استفاده از نخ دندان محسوب میشود. در حالی که پوسیدگی اغلب از بین دندانهای عقب شروع میشود.
راهکار:
با صبر و تمرین، نخ را با حرکات کنترلشده به عقب دهان ببرید. استفاده از نخ دندان دستهدار (Floss Picks) یا نخهای طراحیشده برای افراد با محدودیت حرکتی میتواند به دسترسی بهتر کمک کند.
۵. استفاده از نخ دندان بهصورت افقی یا با حرکت اره ای روی لثه
حرکت افقی شدید یا ارهای نهتنها پلاک را از بین نمیبرد بلکه ممکن است باعث آسیب به بافت لثه و سایش لایه مینا شود.
راهکار:
بهجای حرکت افقی خشن، نخ را بهآرامی به خط لثه ببرید، دور دندان حلقه کنید و با حرکت عمودی ملایم به سمت بالا بکشید. همیشه تمرکز بر «جارو کردن» پلاک از دیواره دندان باشد نه بریدن آن.
۶. نخ کشیدن با دست های آلوده یا استفاده از نخهای آلوده
گاهی افراد، نخ دندان را در کیف یا جیب حمل میکنند و بدون شستوشوی دست یا در محیطهای غیربهداشتی از آن استفاده میکنند. این کار ممکن است باعث انتقال میکروبها به دهان و عفونت لثه یا حتی آفت دهانی شود.
راهکار:
پیش از استفاده از نخ دندان، دستها را بشویید. نخ را در محفظه دربسته و خشک نگه دارید و از نخهایی با بستهبندی بهداشتی استفاده کنید. در مکانهای عمومی از نخ دندان دستهدار یکبار مصرف بهره ببرید.
۷. استفاده از نخ دندان خیلی ضخیم یا نامناسب برای نوع دندان
از دیگر اشتباهات رایج در استفاده از نخ دندان انتخاب نخ دندان نامناسب، باعث گیر کردن نخ بین دندانها، بریدگی نخ یا عدم عبور صحیح آن میشود. مثلاً برای دندانهایی که فاصله کمی دارند، نخ ضخیم انتخاب خوبی نیست.
راهکار:
انواع نخ دندان بسته به ساختار دندان افراد موجود است:
- نخ مومی (waxed): برای دندانهای خیلی نزدیک
- نخ ضخیم یا نواری: برای فاصلههای بزرگتر
- نخ مخصوص ارتودنسی: برای زیر سیم یا نگهدارنده
- نخ با طعم نعنا یا فلوراید: برای استفاده روزانه و خوشبو کردن دهان
پزشک یا متخصص بهداشت دهان و دندان میتواند بهترین نوع را به شما معرفی کند.
سخن پایانی
نخ دندان وسیلهای عالی برای پیشگیری از پوسیدگی، التهاب لثه و بوی بد دهان است؛ اما فقط در صورتی که به شکل صحیح و منظم استفاده شود. اشتباهات رایج در استفاده از نخ دندان، میتوانند تمام فواید آن را خنثی کرده یا حتی موجب آسیب شوند.
با رعایت اصول ساده و ترک عادتهای اشتباه، میتوانید سلامت دهان خود را تا حد زیادی افزایش داده و از مراجعههای پرهزینه به دندانپزشکی پیشگیری کنید. استفاده از نخ دندان باید با دقت، نظم و دانش انجام شود؛ نه بهعنوان یک حرکت سریع و سطحی.
سوالات متداول
- آیا نخ دندان باعث خونریزی لثه میشود؟
اگر لثه شما ملتهب باشد، ممکن است در روزهای اول خونریزی ایجاد شود. با ادامه صحیح استفاده، خونریزی کاهش مییابد. - چه زمانی بهتر است از نخ دندان استفاده کنیم؟ قبل یا بعد از مسواک؟
بهتر است ابتدا نخ بکشید و سپس مسواک بزنید تا خمیر دندان به همه سطوح دندانها برسد. - کودکان از چه سنی باید نخ دندان بکشند؟
از زمانی که دو دندان کودک با هم تماس پیدا میکنند. معمولاً در حدود ۲ تا ۳ سالگی، با کمک والدین.
